The Sanctuary

Sacred Navigation

© 2026 Daksha Organics

TFM साबुन क्या है? साबुन में TFM का मतलब और Grade 1, 2, 3 की पूरी जानकारी

By Daksha Organics team · Updated 6 Nov 2026 · 2 min read

TFM का पूरा नाम Total Fatty Matter (टोटल फैटी मैटर) है। यह बताता है कि साबुन की टिकिया में कितने प्रतिशत असली साबुन, यानी फैटी एसिड, है। भारतीय मानक IS 2888:2004 के अनुसार 76% या उससे ज़्यादा TFM वाला टॉयलेट सोप Grade 1 कहलाता है। यह आंकड़ा हर साबुन के रैपर पर छपा होता है, इसलिए दुकान पर ही आप साबुनों की तुलना कर सकते हैं।

साबुन में TFM का मतलब क्या है?

हर असली साबुन तेल या वसा (जैसे नारियल तेल, तिल का तेल) और क्षार (सोडियम हाइड्रॉक्साइड) की रासायनिक क्रिया से बनता है। इस क्रिया को सैपोनिफिकेशन कहते हैं। बने हुए साबुन में जितना हिस्सा फैटी मैटर का होता है, वही TFM है। बाकी हिस्सा पानी, ग्लिसरीन, खुशबू, रंग और फिलर का होता है।

सीधे शब्दों में: अगर 100 ग्राम के साबुन का TFM 80% है, तो उसमें लगभग 80 ग्राम असली साबुन है।

Grade 1, Grade 2 और Grade 3 साबुन में क्या फर्क है?

उपभोक्ता मामले विभाग (Department of Consumer Affairs) के अनुसार टॉयलेट सोप के ग्रेड इस तरह हैं:

ग्रेडन्यूनतम TFMआपके लिए मतलब
Grade 176%ज़्यादातर हिस्सा असली साबुन, टिकिया आमतौर पर लंबी चलती है
Grade 270%अच्छा साबुन, पर पानी और फिलर की गुंजाइश ज़्यादा
Grade 360%टॉयलेट सोप की न्यूनतम सीमा

60% से कम TFM वाले या सिंथेटिक डिटर्जेंट से बने बार आमतौर पर बाथिंग बार के नाम से बिकते हैं, जिनका मानक अलग है (IS 13498)। बाथिंग बार खराब नहीं होता, लेकिन वह एक अलग तरह का उत्पाद है।

ज़्यादा TFM वाला साबुन क्यों चुनें?

  • कम फिलर: टैल्क, स्टार्च या अतिरिक्त पानी की जगह ज़्यादा असली साबुन।
  • लंबा चलता है: घनी टिकिया गीले साबुनदान में जल्दी नहीं गलती।
  • नहाने के बाद आरामदायक एहसास: नारियल और तिल जैसे अच्छे तेलों से बना ज़्यादा TFM वाला साबुन त्वचा को खिंचा-खिंचा महसूस नहीं कराता।
  • पैसे की सही कीमत: एक जैसे वज़न के दो साबुनों में, ज़्यादा TFM वाले में ज़्यादा साबुन होता है।

रैपर पर TFM कैसे देखें?

  1. पैक को पलटें और सामग्री सूची या बैच की जानकारी के पास देखें।
  2. "TFM 76% min" या "Grade 1" जैसी पंक्ति खोजें।
  3. देखें कि पैक पर "Toilet Soap" लिखा है या "Bathing Bar"।
  4. वज़न भी देखें। कम TFM वाला भारी साबुन, ज़्यादा TFM वाले हल्के साबुन से कम असली साबुन दे सकता है।
अलग-अलग ब्रांडों के TFM की तुलना के लिए हमारा अंग्रेज़ी लेख High TFM soap brand comparison पढ़ें। ब्रांड के फ़ॉर्मूले बदलते रहते हैं, इसलिए हमेशा मौजूदा रैपर पर छपा TFM ही देखें।

क्या सबसे ज़्यादा TFM वाला साबुन ही सबसे अच्छा है?

हमेशा नहीं। TFM यह बताता है कि टिकिया में असली साबुन कितना है, लेकिन कौन-से तेल इस्तेमाल हुए, साबुन कैसे बना और आपकी त्वचा कैसी है, ये बातें भी मायने रखती हैं। अगर आपको त्वचा की कोई समस्या है, तो साबुन चुनने से पहले त्वचा रोग विशेषज्ञ (डर्मेटोलॉजिस्ट) से सलाह लें। नया साबुन इस्तेमाल करने से पहले कलाई के अंदरूनी हिस्से पर पैच टेस्ट ज़रूर करें।

TFM के बारे में और विस्तार से अंग्रेज़ी में जानने के लिए What is TFM in soap पढ़ें।

Daksha Herbal Plus का TFM कितना है?

हमारे cold-process Herbal Plus साबुन का TFM 85.96% है (Daksha लैब का आंकड़ा), जो Grade 1 की 76% की न्यूनतम सीमा से काफ़ी ऊपर है। यह नारियल तेल के बेस पर नीम, हल्दी, तिल का तेल, मरोट्टी (hydnocarpus) तेल और बादाम तेल से बनता है। Cold-process तरीके में तेल और क्षार को कम तापमान पर मिलाया जाता है और टिकिया को कई हफ़्तों तक सूखने दिया जाता है, जिससे प्राकृतिक ग्लिसरीन साबुन में ही रहती है। हम केरल का एक पारिवारिक ब्रांड हैं, जिसकी शुरुआत 2005 में Anjenna के नाम से हुई थी।

अगर आप बालों की देखभाल के बारे में भी पढ़ना चाहते हैं, तो हर्बल हेयर ऑयल लगाने का सही तरीका देखें।

मुख्य बातें

  • TFM यानी Total Fatty Matter, साबुन में असली साबुन का प्रतिशत।
  • Grade 1: 76% या ज़्यादा, Grade 2: 70% या ज़्यादा, Grade 3: 60% या ज़्यादा।
  • 60% से कम या डिटर्जेंट वाले बार "बाथिंग बार" कहलाते हैं।
  • ज़्यादा TFM का मतलब आमतौर पर कम फिलर और लंबा चलने वाला साबुन।
  • हमेशा मौजूदा रैपर पर छपा TFM देखें।

85.96% TFM वाला cold-process साबुन आज़माना चाहते हैं? Herbal Plus Natural Skin Care Soap देखें या WhatsApp पर ऑर्डर करें। पूरे भारत में कैश ऑन डिलीवरी उपलब्ध है।

Frequently asked questions

TFM का फुल फॉर्म क्या है?

TFM का फुल फॉर्म Total Fatty Matter है। यह साबुन में मौजूद असली साबुन (फैटी एसिड) का प्रतिशत बताता है।

Grade 1 साबुन का TFM कितना होता है?

IS 2888:2004 के अनुसार Grade 1 टॉयलेट सोप में कम से कम 76% TFM होना चाहिए।

बाथिंग बार और साबुन में क्या फर्क है?

बाथिंग बार में आमतौर पर 60% से कम TFM होता है या वह सिंथेटिक डिटर्जेंट से बना होता है। उसका मानक IS 13498 है।

Daksha Herbal Plus साबुन का TFM कितना है?

हमारे cold-process Herbal Plus साबुन का TFM 85.96% है, जो Grade 1 की 76% सीमा से ऊपर है।

Order Herbal Plus Natural Skin Care Soap
Cash on delivery · Ships across India

What customers say

★★★★★
Nalla soap aanu tto, Njan 2 years aayi use cheyunnu. Ente veetillullavarum ith thanneya use cheyunathu. Ente mon choodkalathu nanayi choodukuru varumayirunnu ipo vararilla. Soap pettennu theernu pokarund. Vere preshanamilla.
— Devi, verified customer
★★★★
Njan Chennai aanu work cheyunath. Face and body nalla tanning ayrnnu. Ith njan chumma try cheythu nokeetha. I can feel the changes now. Ivarude customer supportum nallathanu. Right product choose cheyan help cheyum.
— Haritha, verified customer
★★★★★
Njan 2 months aayi use cheyunnu, Nalla product aanu. Ente Oily skin aanu epozhum pimples varumayirunnu. Ith daily use cheyan thudangiyapol ipol aa preshaname illa skin nalla smooth and glow aayi.
— Saranya, verified customer

Read next

Soap science

What Is TFM in Soap? Total Fatty Matter Explained for Indian Buyers

TFM (Total Fatty Matter) is the share of real soap in a bar. Here is what the number means, how India grades soap, and why a higher figure usually feels gentler and lasts longer.

Soap science

High TFM Soap in India: How Popular Brands Compare on Total Fatty Matter

A neutral look at the TFM figures commonly reported for well-known Indian soaps, the official grade bands, and why the wrapper in your hand is the only number that counts.

Soap science

Types of Soap Explained: Toilet Soap, Bathing Bar, Glycerin, Cold-Process and More

Not every bar on the shelf is the same kind of product. Here is a clear map of soap types, how each is made and who each one suits.

Veda

Veda

Online

Veda
Namaste! 🙏 I'm Veda, your Ayurvedic consultant. To help me serve you better, may I know your name and WhatsApp number?
Veda AI may make mistakes. Verify medical information.
verified Daksha Secure Chat
home HOME local_shipping TRACK ORDER shopping_bag 0 CART reviews REVIEWS person ACCOUNT